domingo, 26 de abril de 2026
.jfif)
20 PASTORALAK
La expresión teatral popular dramática más completa y desarrollada de la literatura vasca es la pastoral de Zuberoa. Junto al bertsolarismo —la improvisación oral vasca— constituye uno de los pilares de la tradición cultural de Euskal Herria.
Nacida entre condicionantes históricos y geográficos propios, la pastoral evolucionó desde la tradición europea de los Misterios medievales y del Renacimiento hasta las representaciones actuales, donde predominan relatos históricos y biográficos, especialmente ligados al pueblo vasco.
Teatro, música, danza, memoria colectiva e identidad se funden en un género único que sigue vivo.
Comparto aquí una lista con enlace a 20 pastorales para descubrir esta joya del teatro popular vasco:
1963ko ZANTXO AZKARRA PASTORALA
KETARIATIK MUNDURA "nano" PASATORALA
"Ligetx Koblakaria(k)" PASTORALA
sábado, 25 de abril de 2026
CRYSTAL PITE-MENSAJE DIA INTERNACIONAL DE LA DANZA
Gizakia mugitu egiten da —gure besoak luzatzen dira, gure belaunak tolestu, gure buruek baiezkoa egiten dute, bularra bildu, bizkarra arkutu; jauzi egiten dugu, sorbaldak uzkurtzen ditugu, ukabilak estutzen ditugu, elkar altxatzen dugu eta baita elkarrengandik urrundu ere. Hori guztia hizkuntza da, ekintza bezainbeste. Gorputzak beharraz, porrotaz, ausardiaz, etsipenaz, desiraz, poztasunaz, anbibalentziaz, frustrazioaz, maitasunaz esateko duena da. Irudi horiek zentzuz beteta agertzen dira gure buruan, gorputzean purutasun erradikalez sentitu baititugu —hunkituak izan baikara.
Dantzariak gara, denok. Bizitzak mugitzen gaitu; bizitzak dantzarazten gaitu. Arnasa bezain iheskorra, hezurrak bezain zehatza, dantza gugandik egina dago. Espazioa zizelkatzen dugu. Gorputzarekin idazten dugu hitzik gabeko hizkuntza batean, eta, hala ere, sakon ulertzen gara. Dantzan, graziaz bizi dugu barneko espazioa zein ingurukoa.
Bizitza bezala, dantza uneoro sortu eta desegiten da; maitasuna bezala, arrazoitik harago dago.
Gorputza leku bat izango balitz bezala ulertzea gustatzen zait; izatea sostengatzen eta forma hartzen duen lurralde gisa. Dantzan ari garenean, sakonki inplikatuta gaude egote horretan.
Hau 2026 hasieran idatzi dut, gure munduan zapalkuntza, astinaldia eta sufrimendua amaigabeak diruditen garaian. Egunero, gizakiok elkarri egiteko gai garen izugarrikeria ikusita, eta pertsonen eta planetaren aurkako indarkeria ikaragarria finantzatu eta elikatzen duen botere-makineria ikusita, dantzak erantzun erraza dirudi, baita alferrikakoa ere. Zaila da irudikatzea zer egin dezakeen dantzari batek errotikako eraldaketa eta sendatzea premiaz behar dituen mundu batean.
Eta, hala ere —artea, itxaropena bezala, maitasun modu bat da. Hondamendian ere sortzailea, arteak gogortzen den burua urtu eta sendatzen duen ukendu gisa jokatzen du. Gure buruari eusteko espazio bat da, galderen aurrean —elkarrekin— beste modu batean agertzekoa: ez albistetan bezala, ez dokumentaletan edo hezkuntzan bezala, ez iritzian eta sare sozialetan bezala, ez aktibismoan eta protestetan bezala, nahiz eta haiekin bateraezina ez izan.
Sormenaren bidez, erresistentzia eta itxaropena pilatzen ditugu ausardia, jakin-mina, zaintza eta lankidetzaren bidez. Dantzan, eta hura sortzeko ekintzan, aurkitzen dugu gizateria bere azken porrot kolektiboa baino zerbait gehiago dela frogatzen duen seinalea.
Baina dantzak ez du justifikaziorik ez azalpenik behar. Gugandik egina dago eta, hala ere, ez digu ezer zor. Dantzak bizitzeko prest dagoen gorputz bat besterik ez du behar. Leku horretatik, adierazi ezin dela itzul dezake, gure eta ezezagunaren arteko bitartekari gisa jokatuta.
Unean-unean agertzen diren edertasunaren aztarna iheskor horiek hunkitzen gaituzte. Eta dantza zein haren desagerpena gorpuztean, gure iragankortasuna gogoratzen dugu. Aldi berean, adi bagaude, dantzak, noizean behin, arimaren distira bat eskain diezaguke.
Crystal Pite
viernes, 24 de abril de 2026
LA TRASMISION TRADICIONAL DE LOS JAUZI
"JAUZI" DIRELAKOEN TRANSMISIO TRADIZIONALA / LA TRANSMISIÓN TRADICIONAL DE LOS “JAUZI” (Hiru paragrafotan)
"Jauziak" (baztandarrekin batera "Mutil dantzak") Pirinioen iparraldeko aurpegian (Lapurdi, Nafarroa Beherea, Zuberoa, Nafarroa, Biarne, Landak, etab.) artaz eta mimoz kontserbatutako altxor tradizionaleko harribitxia da. Dantza horiek bi modalitate edo bertsio dituzte: urratsak- edo airekoak – antrexatak-, eta "jauziak" (Muxikoak, Millafrangarrak, Baztandarrak, Azkaindarrak, Xibandiarrak, Lapurtar Motxak, etab.) eta "segidak" (Hegi, Ostalerrak, Marianak edo Aitzina pika, Ahuntxa, etab.). Eremu geografiko zabal horretan, familia, auzo, herri edo eskualdeetan beren ekarpen tekniko, forma edo estilo melodiko-koreografikoak banatzeko hasi ziren jauziak taldeko musikari eta maisu-talde interesgarria loratu zen.
.jpeg)
Hamar eta hamabi urte bitartean, inguruko mozoloak etxebizitzako atarian, sukaldean, ukuiluan edo horretarako egokia zen beste leku batean elkartzen ziren. Bilera neguko egunen iluntzean egiten zen, astean hainbat saio, gorputzeko siluetak eta mugimendu koreografiko indibiduala marrazten zituen sebo, kandela edo kandela piztu baten argi mehean. Pixkanaka ikasleak elkargunean kontzentratzen ziren, maisuari ardoa, galletak edo txanpon batzuk eramanez. Ez zen harritzekoa ikastunek ospe handiagoko edo txikiagoko irakasle bat baino gehiago izatea. Saiakuntzan ikaskuntza maximizatzean zentratzen dira, jarrerak edo exekuzioak zuzenduz, urratsen teknika eta seriazioa menderatzeko (erdizka, dobla, jauzi edo zote, ebats, pika, zeina, etab.). Zirkuluaren biraketa-zentzuan inbuturik, adimena bere irakaslearen aginduei edo markaketari adi, gorputz tentea zurruntasunik gabe eta lurrera begira, eta belarria prest beste mutiko batek abestu, abestu edo txistukatutako doinua entzuteko.
.jpeg)
Ikaskuntza hori guztia adinarekin eta parte-hartze publikoarekin sendotzen zen, eta, aldi berean, ospe kolektiboko zeinu bat zen, dantza mota hori egiteko trebetasun pertsonalaren arabera. "Jauziak" -eko maisu batzuek beren auzune edo udalerrian zuten audientzia, eta ospetsuenek, aldiz, eremu geografiko zabalak lortzen zituzten beren irakaskuntzetan. Gainera, beren armadetan dantza-teknikak irakasteko sistema frantsesak eta emandako diplomek maisu akreditatuen ospe dancistikoa areagotzen zuten, eta beren herrietako gazteek espero zituzten, beren irakaskuntza kualifikatuak lortzeko gogo handiz. Garai horietan, emakumeek ez zuten erakusten, konkurrentziaren aurrean, "jauzi" ak egiteko gaitasuna zutela, baina, modu pribatuan, modu bikainean gauzatzen zituzten. Dirudienez, "jauziak" (edo "mutil dantzak") abestiaren doinu horietako asko ez dira XVIII. mendetik haratago iristen, eta, hala ere, Pirinioen iparraldeko nortasunaren ikur bihurtu diren ezohiko ospea hartzen dute eta dute.
.jpeg)
Los “jauziak” (junto a las baztanesas “Mutil dantzak”) son una joya del acervo tradicional conservado con celo y mimo en la cara norte del Pirineo (Lapurdi, Nafarroa beherea, Zuberoa, Nafarroa, Bearne, Landas, etc.). Danzas caracterizadas de concatenados movimientos o evoluciones (basados en la metodología de las “danzas de cuentas” o lo que es lo mismo, “danza por principios”), presentan dos modalidades o versiones: al paso –urratsak- o aéreos
–antrexatak- y creando un amplio y rico repertorio que se puede dividir en “jauziak” (Muxikoak, Millafrangarrak, Baztandarrak, Azkaindarrak, Xibandiarrak, Lapurtar Motxak, etc.) y “segidak” (Hegi, Ostalerrak, Marianak edo Aitzina pika, Ahuntxa, etc.). Floreciendo en toda esta amplia zona geográfica, un interesante elenco de músicos y maestros de “jauziak” que se iniciaron en familias, barrios, localidades o comarcas para distribuir sus propias aportaciones técnicas, formas o estilos melódico-coreográficos.
Entre los diez y doce años los mozalbetes de la zona se juntaban en el pórtico de la vivienda, en la cocina, el establo u otro espacio adecuado a dicho fin. La reunión se solía realizar al anochecer de los días de invierno, varias sesiones por semana, a la tenue luz de un sebo, velas o candil encendido que dibujaba las siluetas corporales y el movimiento coreográfico individual. De modo paulatino el alumnado se iba concentrando en el punto de encuentro, llevando vino, galletas o unas monedas a su maestro. No solía ser raro que los aprendices pasaran por más de un instructor de mayor o menor prestigio. En el ensayo se centran en maximizar el aprendizaje, corrigiendo posturas o ejecuciones para lograr de dominar la técnica de los pasos y la seriación de los mismos (erdizka, dobla, jauzi edo zote, ebats, pika, zeina, etc.). Imbuidos en el sentido de giro del círculo, la mente atenta a las órdenes o marcaje de su instructor, cuerpo erguido sin rigidez y mirada absorta hacia el suelo y el oído presto a escuchar la melodía cantada, tarareada o silbada por otro mozalbete.
Todo este aprendizaje se afianzaba con la edad y la participación pública, consistiendo a su vez en un signo de prestigio colectivo según la pericia personal en la ejecución de este tipo de danza. Algunos maestros de “jauziak” tenían su audiencia en la barriada o municipio de pertenencia y en cambio los más afamados, alcanzaban amplias zonas geográficas en sus enseñanzas. Además, el sistema francés de enseñanza de técnicas de danza en sus ejércitos y los diplomas expedidos, acrecentaban la fama dancística de los acreditados maestros y eran esperados por la juventud de sus respectivas localidades, con notable entusiasmo cara a obtener sus cualificadas enseñanzas. Épocas donde las mujeres no solían exhibir ante la concurrencia su capacitación en la ejecución de los “jauzi” pero que en privado, los ejercutaban de un modo exquisito. Al parecer muchas de estas melodías de “jauziak” (o “mutil dantzak”) no parecen superar más allá del siglo XVIII y sin embargo, adquieren y poseen una popularidad inusitada que se han convertido en signo de identidad norpirenaica.
JOSU LARRINAGA ZUGADI
jueves, 23 de abril de 2026
"Lehen Txinka"
xingili'K taldea: "Xiberotar dantzak, ttipitik gure herrietako dantza eskoletan ikasirik, lekü handia üken dü gure bizian. Ikusle bezala dantza ikusgarrietan gozatzez handitü gira eta hortik 6 neska eta 6 pottikoen artean ikusgarri baten plazaratzeko ametsa piztü zaikü. Hortik, Lehen Txinka ikusgarria sortü da dantzarekiko dügün harreman azkarraren kontatzeko"
"Lehen Txinka"
Dantz'hari-II
Zirikolatz dantza taldearen 45 urtekari, Dantz’hari ikusgarria sortu dute. Tradizioa eta sorkuntza uztartzen dituen dantza ikusgarria, partekatzearen eta transmisioaren ereduaren baitan gauzatzen dena. Izenak berak, molde anitzez interpretatzeko bidea eman dezakeen belaunaldi arteko mugimendua izan nahi du; dantzari, dantzan ari edo dantza hari. Ikusgarri hau, dantzaren inguruan ttipi eta handiak pasio beraren inguruan elkartzeko parada izanen da.
martes, 21 de abril de 2026
ARABAKO BOLA -JOKO XAPELKETA 2026
Asteburuan jokatu dira Arabako Bola-joko Txapelketako finalak Luiaondoko bolatokian.
Aparteko sorpresarik gabe ebatzi da Arabako Bola-joko Txapelketa aurten. Norgehiagoka guztiak zehar liderrak izan diren jokalariek jantzi dute txapela: Bea Isasi emakumezkoetan eta Joseba Miras gizonezkoen artean.
Asteburuan jokatu ziren finalak Luiaondoko bolatokian, otsailean abiatutako tiraketa maratoiari amaiera emanez. Okondo, Laudio, Beotegi, Kexaa, Tertanga, Urduña, Artziniega eta Luiaondoko bolatokiak izan ditu geltoki txapelketak, 56 parte hartzaile bilduz orotara.
Larunbat arratsaldean eta igande goizean izan ziren Luiaondoko tiraketak. Ohikoan bezala, bolari bakoitza nahi zuenean bertaratu ahal zen bere zortzi jaurtiketak egitera. Gauzak hala, larunbateko txanpan jokalari gehienek jaurti zuten arren, lehen postuetan zeudenek igandera arte itxaron zuten azken indarrak neurtzeko. Ikusle gehienak ere orduan bildu ziren, lagunarteko giroan, eta barre, txalo zein oihu artean animatu zituzten kirolariak. Elkartasun keinuei ere utzi zieten tartea, Tubos Reunidoseko langileen aldeko bandera presente egon baitzen lehiaketako azken txanpa osoan zehar, eta baita horren osteko sari banaketan ere.
Bea Isasi 655 punturekin gailendu zen sailkapenean. Bere atzean geratu ziren Estrella Alonso eta Gurutze Badillo, 612 eta 594 punturekin, hurrenez hurren.
Gizonezkoen artean, aldiz, Aitor Parrilla eta Carlos Olabarrieta geratu ziren Joseba Mirasen atzetik, 689 eta 683 punturekin. Txapeldunak, aldiz, 714 puntuko marka lortu zuen.
Dena dela, askoz sari gehiago banatu zituzten txapelketaren amaieran, sailkapen orokorrean nabarmendu zirenei edota herri bakoitzeko tiraketak gailendu ziren horiei.
LARUNBATA
IGANDEA
JEXUX LARREA:"talde guztiak elkarlanean jartzea izan da lanik zailena"
Argia dantzari taldearen “Zalakain Argentinan” proiektuaren nondik norakoak azaldu ditu Jexux Larreak Dantzan Topaketetan. Gipuzkoako Dantzaguneko Sortutakoak Tradizionala 11 diru-laguntzetarako hautatutako proiektuetako bat izan da.
Ekimenaren baitan, 2025eko azaroan, Tandil hirian ospatutako Argentinako Euskal Etxeen Euskal Aste Nazionalean, Argentinako eta Uruguaiko 25 euskal etxetako dantza taldeek elkarlanean taularatu zuten Martin Zalakain ikuskizuna. Hilabete luzez online egindako lanaren ondoren, azken astean borobildu zuten egitasmoa, bertaratu zen Argiako musikari eta dantzari talde txikiaren laguntzaz.
Erronkaren nahiak gidatutako bidea
Jexux Larreak hasieratik azpimarratu du proiektuaren bultzatzaile nagusia: “Proiektu honek izen propioa du, eta izen hori Sara Urbieta da; bera izan da motorra, bere ekimenik gabe hau ez baitzen aurrera aterako”. Tandilgo Euskal Etxeko kide horren iniziatibari esker abiatu zen ideia. Gaztemundu programarekin Euskal Herrian izan zen duela urte batzuk, Martin Zalakain ikuskizuna ikusi zuen eta guztiz liluratuta gelditu zen.
kuskizuna argentinarrek Argentinan plazaratzeko Urbietaren nahitik abiatu ziren, baina ez zen erronka makala: “Aurrera eramateko ausardia behar zen, lan guztia online egin behar zelako, ordutegi ezberdinekin eta bi hemisferiotan banatuta egoteak zailtasun handiak sortzen baitzituen”. Testuinguru horretan, zalantzak izan zituzten, baina azkenean aurrera egin zuten erronkarekin.
Ikuskizuna zatika antolatu zuten Argentinako punta bakoitzeko dantza taldeen artean lanak banatzeko: “Ikuskizun osoa hemeretzi zatitan banatu genuen, eta horrek koordinazio lan handia eskatu zuen talde guztien artean”. Horretan, berriz ere, Sara Urbietaren lana giltzarri izan zela dio Larreak; “Euskal Etxeetako arduradun eta talde guztiak elkarlanean jartzea izan da lanik zailena, bakoitzak bere errealitatea eta bere ikuspegia baititu”.
Elkarlanetik sortutako indarra
Azken emaitzak dimentsio handiko ikuskizuna ekarri du; Larreak azaldu duenez, “gure ikuskizunarekin alderatuta, han 300 dantzari inguru elkartu ziren oholtzan, eta horrek egokitzapen berriak egitera behartu gintuen”. Parte-hartze zabal horrek berrikuntzak ekarri zituen: “Denek parte hartu nahi zuten, eta horregatik, jatorrizko ikuskizunari zati berriak gehitu behar izan genizkion guztiek lekua izan zezaten”.
Hala ere, kopuruez harago, benetako lorpena elkarlanean egon dela argi adierazi du Larreak: “Nik uste dut lortu dugun gauzarik garrantzitsuena Euskal Etxeen arteko elkarlana izan dela, lehen aldiz hainbeste taldek proiektu komun batean jardun baitute”.
Esperientzian honetan argentinarrek izan duten jarrera positiboa baloratu du: “Han bizitako sentsazioak benetan ederrak izan dira, jendeak izugarrizko gogoz erantzun digu, eta askotan guk proposatutakoa baino gehiago egiteko prest agertu dira”. Entseguetan bertan ere hori islatu zela dio; “batzuetan guk saioa amaitutzat ematen genuenean, eta haiek jarraitzeko gogoz agertzen ziren”. Azken batean, ohiko emanaldi isolatuetatik harago, kontakizun partekatu bat eraikitzea lortu zuten: “Oraingoan ez zen bakoitzak berea erakustea, baizik eta denak historia berean murgiltzea, eta horrek ematen dio benetako balioa proiektuari”
Etorkizunari begira ere baikor agertu da Larrea: “horrelako esperientziek erakusten dute posible dela elkarlanean gauza handiak egitea, eta agian beste leku batzuetan ere errepikatzeko aukera egongo da”.
ZALAKAIN-Semana Nacional vasca 2025
Suscribirse a:
Comentarios (Atom)
